Doelgerichte therapie is een behandeling met tabletten die als doel heeft de kankercellen te doden. Als deze tabletten bij jou werken, kan je langer leven met longkanker. Deze behandeling geeft minder beschadiging aan gezonde cellen dan chemotherapie. Doelgerichte therapie is alleen voor patiënten met een mutatie of translocatie.

In het laboratorium wordt onderzocht of het weefsel van jouw longtumor bepaalde kenmerken (mutatie of translocatie) heeft. Een mutatie of translocatie is een ‘spontane’ verandering in genen. Een mutatie is een verandering in een gen. Een translocatie is een verplaatsing van stukjes binnen een gen. Bij de meeste mutaties of translocaties ontstaat deze niet door roken, zoals bij de meeste vormen van longkanker wel zo is.

Worden deze kenmerken gevonden, dan zal jouw behandelend arts speciale medicijnen voorschrijven. Dit heet doelgerichte therapie. Deze behandeling bestaat uit het slikken van tabletten. Bijwerkingen van deze behandelmethode zijn meestal minder erg dan bij de klassieke chemotherapie. Er kan bijvoorbeeld huiduitslag of diarree ontstaan.

Er wordt veel onderzoek gedaan naar doelgerichte therapie bij niet-kleincellige longkanker. De verwachting is dat bepaalde vormen van longkanker hierdoor in de toekomst beter te behandelen zijn. De meest gebruikte doelgerichte therapieën op dit moment zijn gericht op de EGFR- en ALK- eiwitten. Vraag naar de werking en bijwerking van deze middelen bij jouw arts.

Doelgerichte therapie voor zeldzame longkankers (die minder dan 5% voorkomen) wordt alleen in expertisecentra gegeven. Voorbeelden van zeldzame longkankers zijn ALK, ROS-1 en BRAF. De expertisecentra zijn UMCG, MUMC, AVL, Amsterdam UMC, Erasmus MC, LUMC en het Radboud MC.

Renée over DNA-onderzoek bij longkanker

In deze video vertelt Renée hoe DNA-onderzoek uitwees welke behandeling het meest geschikt is.

Uitleg doelgerichte therapie (video)

Longarts Anthonie van der Wekken van UMC Groningen vertelt in deze video over actuele ontwikkelingen rond doelgerichte behandeling bij mutaties als EGFR, ALK, ROS1 en andere mutaties bij longkanker. De video is opgenomen tijdens de informatiemiddag over mutaties in juni 2019.

Mutaties en translocaties bij longkanker

Lees hieronder meer over de verschillende mutaties en translocaties bij longkanker. En de behandeling ervan.

mutatie of translocatie geneesmiddel stofnaam merknaam standaard zorg bij longkanker nog geen standaard zorg bij longkanker, vraag je arts naar de mogelijkheden
ALK crizotinib Xalkori
ALK alectinib Alecensa
ALK ceritinib Zykadia
ALK brigatinib Alunbrig
ALK lorlatinib Lorviqua
BRAF dabrafenib met trametinib Tafinlar met Mekinist
BRAF encorafenib met binimetinib Braftovi
EGFR erlotinib Tarceva
EGFR afatinib Giotrif
EGFR gefitinib Iressa
EGFR osimertinib Tagrisso
EGFR dacomitinib Vizimpro
EGFR ramucirumab met erotinib Cyramza met Tarceva
EGFR exon 20 poziotinib
EGFR exon 19 of exon 21 (L858R) stadium 1b tot en met 3a nadat de tumor helemaal is weggehaald osimertinib

Tagrisso

HER2 trastuzumab met pertuzumab meerdere merknamen,Perjeta
HER2 afatinib Giotrif
HER2 exon 20 poziotinib
KRAS binimetinib met palbociclib Mektovi met Ibrance
KRAS trametinib met ponatinib Mekinist met Iclusig
KRAS G12C sotorasib Lumakras
MET crizotinib Xalkori
MET tepotinib Tepmetko
MET capmatinib Tabrecta
MET telisotuzumab
NGR1 afatinib Alecensa
NTRK larotrectinib Vitrakvi
NTRK entrectinib Rozlytrek
NTRK repotrectinib
RET pralsetinib Gavreto
RET regorafenib Stivarga
RET cabozantinib Cometriq
RET alectinib Alecensa
RET selpercatinib* Retevmo
ROS1 crizotinib Xalkori
ROS1 lorlatinib Lorviqua
ROS1 repotrectinib
ROS 1 entrectinib Rozlytrek


* selpercatinib wordt als 2e lijns behandeling vergoed via een speciaal programma. Het programma heet Drug Access Protocol. Je kunt hier meer lezen over het programma. Op dit moment doen vijf ziekenhuizen mee met dit programma: Het Antoni van Leeuwenhoek, het Erasmus MC, het MUMC+, het Radboudumc en het UMCG. Vraag je arts naar de mogelijkheid deel te nemen aan het programma als je een eerdere behandeling voor RET hebt gehad en er toch weer groei is van de kanker.

Dit geldt voor:
Gevorderd RET-fusiepositief NSCLC bij volwassenen, na eerdere behandeling met immunotherapie en/of chemotherapie die platinum bevat, als monotherapie.



    EGFR

    EGFR staat voor Epidermal Growth Factor Receptor. Een EGFR-eiwit zit op de buitenkant van een cel en zorgt voor het doorgeven van een signaal van buiten naar binnen om een cel te laten delen. EGFR is in ieder mens aanwezig, ook in gezonde personen. Soms is EGFR overactief. Dat betekent dat er continu signalen worden doorgegeven van buiten naar binnen. Hierdoor gaat de cel ongeremd delen, waardoor er kanker ontstaat. De overactiviteit kan komen door een verandering in het DNA: een mutatie. Dit is bij ongeveer één op de tien patiënten met niet-kleincellige longkanker in stadium 4 het geval. Longkankercellen met een EGFR-mutatie reageren vaak goed op behandeling met medicijnen die de werking van EGFR blokkeren. Deze medicijnen zijn tabletten. De tabletten worden doelgerichte therapie of TKI (tyrosine-kinase remmers) genoemd.

    1e, 2e en 3e generatie medicijnen
    Bekende medicijnen die gebruikt worden bij EGFR zijn gefitinib, erlotinib, afatinib, dacomitinib en osimertinib. De medicijnen die het eerst ontwikkeld zijn, noemt men 1e generatie middelen. Die daarna 2e generatie en die daarna 3e generatie.
    1e generatie: erlotinib en gefitinib
    2e generatie: afatinib en dacomitinib
    3e generatie: osimertinib

    1e of 2e lijns behandeling
    Je kunt de doelgerichte therapie als 1e medicijn krijgen als je stadium 3b of 4 hebt. Dat heet 1e lijns behandeling.

    Als je een speciale vorm van de EGFR mutatie, de T790M, krijgt nadat je een behandeling hebt gehad met erlotinib, gefitinib, dacomitinib of afatinib, dan kan je daarna (2e lijns behandeling) osimertinib krijgen.

    Na een operatie
    Je kunt osimertinib krijgen als je stadium 1b tot en met 3a hebt, waarbij de tumor helemaal is weggehaald. Hiervoor wordt een stukje van de tumor onderzocht om te kijken of je de EGFR mutatie hebt met exon 19 of exon 21. Als dat zo is, kan je na de operatie osimertinib krijgen.

    In contact komen met patiënten met EGFR
    Wil je in contact komen met andere patiënten met een EGFR mutatie, kijk dan ook eens in onze eigen besloten Facebookgroep of op de pagina van de Amerikaanse groep van EGFR patiënten.

    ALK

    ALK staat voor Anaplastic Lymphoma Kinase en is een eiwit dat aanwezig is in gezonde cellen. Als je longkanker positief is voor ALK, betekent dit dat het ALK-gen aan een ander gen geplakt zit. Dit wordt een ALK-fusie genoemd en ook dit is een verandering in het DNA. Door de ALK-fusie ontstaan continue signalen en een ongeremde celdeling, waardoor er kanker ontstaat. ALK is positief bij ongeveer één op de twintig patiënten. Longkankercellen die positief zijn voor ALK reageren vaak goed op behandeling met medicijnen die de werking van ALK blokkeren. Bekende medicijnen die gebruikt worden bij ALK zijn alectinib en crizotinib.

    Wil je meer weten, kijk dan ook eens in onze eigen besloten Facebookgroep of op de pagina van de Amerikaanse groep van ALK patiënten.

    KRAS

    Het KRAS-eiwit zit binnenin een cel en zorgt voor het doorgeven van signalen om een cel te laten delen. KRAS is in ieder mens aanwezig, ook in gezonde personen. Soms zijn KRAS-eiwitten overactief. Hierdoor gaat de cel ongeremd delen waardoor er kanker ontstaat. Ook deze overactiviteit kan komen door een verandering in het DNA, oftewel een mutatie. Dit is bij ongeveer drie op de tien patiënten het geval. Vooralsnog lijkt de beste therapie hiervoor chemotherapie. Chemotherapie zorgt ervoor dat snel delende cellen geremd worden in hun groei of gedood worden. Niet alleen de kankercellen, maar ook gezonde cellen zoals van het haar worden dan geremd, waardoor bijvoorbeeld haaruitval optreedt. Bepaalde soorten chemotherapie worden gecombineerd met een zogenoemde angiogeneseremmer. Dit remt de bloedvatvorming rondom kankercellen. Kankercellen gebruiken deze bloedvaten voor zuurstof en voedingsstoffen. Een angiogeneseremmer kan aanvullend worden gegeven op chemotherapie om de werking van chemotherapie te versterken.

    Wil je meer weten, kijk dan ook eens in onze eigen besloten Facebookgroep of op de pagina van de internationale groep van KRAS patiënten.

    BRAF, HER2, MET, NRG1, NTRK, RET, ROS1

    Op alle zeldzame mutaties of translocaties waar een doelgerichte therapie voor is, moet getest worden. Als je zo een zeldzame vorm van longkanker hebt, dan zal verwijzing naar een specifiek centrum nodig zijn. De expertisecentra zijn UMCG, MUMC, AVL, Amsterdam UMC, Erasmus MC, LUMC en het Radboud MC.

    Vraag aan jouw arts welke analyses uitgevoerd worden en welke mogelijkheden er eventueel zijn om deel te nemen aan een klinische studie.

    Wil je meer over ROS1 weten, kijk dan ook eens in onze eigen besloten Facebookgroep of op de pagina van de internationale patiëntengroep of op Merels Wereld.

    Wil je meer weten over BRAF? Kijk dan ook eens in onze eigen besloten Facebookgroep of lees meer informatie over de internationale groep.

    Wil je meer weten over RET? Er is een internationale Facebookgroep. Ook kun je deze organisatie bereiken via Twitter en e-mail.

    Wil je meer weten over MET? Bekijk de pagina van de internationale groep.

    Wil je meer weten over NTRK? Bekijk de pagina van de internationale groep.

    Internationale biomarker groepen

    Bij alle mutaties en translocaties hebben we de verschillende (internationale) groepen genoemd. Staat de internationale groep van jouw mutatie of translocatie er niet bij? Er is een website (in het Engels) met alle internationale biomarker groepen. Deze website wordt steeds aangevuld. Bekijk deze website en zoek jouw groep.

    Met jouw hulp kunnen we mensen met longkanker blijven helpen Steun ons en doneer nu!