Lees verder
Wanneer praat je met je arts over het einde van je leven? En hoe gaat euthanasie in zijn werk? Ben van den Borne, longarts, helpt al jaren mensen met longkanker in de laatste fase van hun leven. Sinds 2025 is hij ook euthanasiearts. In dit interview vertelt hij welke regels er zijn, welke stappen je zet en welke andere keuzes er zijn. Zijn belangrijkste advies: “Bespreek het.”
Ben van den Borne werkt sinds 2002 als longarts in het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven. Hij is ook erg geïnteresseerd in palliatieve zorg. Dit is zorg die niet meer bedoeld is om te genezen, maar om klachten te verminderen.
Patiënten in de laatste fase van hun ziekte vroegen hem vaak of euthanasie mogelijk was. Hij vindt het belangrijk dat mensen zelf mogen beslissen over hun leven. Vanaf 2025 werkt hij daarom ook als arts bij de Coöperatie Euthanasiezorg.
Wat doe je als euthanasiearts precies als een patiënt om euthanasie vraagt?
“Als euthanasiearts neem ik alles rond een euthanasieverzoek over van de arts die de patiënt behandelt. Bij euthanasie beëindigt een arts het leven van een patiënt, omdat de patiënt daar zelf om vraagt.
Dat begint met een eerste gesprek met de patiënt. Daarin probeer ik te ontdekken wat de redenen achter het verzoek zijn. En ik kijk of het verzoek misschien past binnen de regels van de wet. Vaak vraag ik de patiënt ook om een korte eigen biografie te schrijven. Dat is een kort verhaal over zijn of haar leven. Dat doe ik omdat ik de patiënt nog niet ken als behandelend arts. Ook kan de patiënt zo zelf vertellen waar het lijden uit bestaat en waarom hij of zij euthanasie wil.
Denk ik dat het verzoek binnen de regels past? Dan volgen één of meer vervolggesprekken. Zelf heb ik minimaal twee gesprekken. Zo kan ik zien of de euthanasiewens hetzelfde blijft. Als iemand één keer om euthanasie vraagt, volgt er dus niet automatisch euthanasie. Alles schrijf ik zorgvuldig op in een medisch dossier.
Vind ik uiteindelijk dat alles klopt? Dan wordt een onafhankelijke SCEN-arts ingeschakeld. Dat is een andere arts die meekijkt. Deze arts bekijkt ook het dossier, praat met de patiënt en geeft een eigen oordeel. Als arts die de euthanasie uitvoert, blijf ik verantwoordelijk voor alles.”
Wanneer is volgens jou het beste moment voor een patiënt met longkanker die niet meer te genezen is om met de arts te praten over de laatste fase van het leven?
“Het juiste moment is voor iedere patiënt anders. Sommige mensen willen pas in de allerlaatste fase van hun ziekte praten over het einde van hun leven. Anderen willen daar juist al veel eerder over nadenken en met hun arts over praten.
Wat ik in mijn praktijk regelmatig merk, is dat duidelijkheid over de mogelijkheden in de laatste fase van het leven veel rust kan geven. Daarbij gaat het niet alleen om euthanasie.
Bij patiënten met stadium 4 longkanker is de behandeling meestal niet meer bedoeld om te genezen. Bij hen vind ik het goed om dit onderwerp al vrij vroeg in de ziekte bespreekbaar te maken. Dat betekent niet dat je meteen uitgebreid over euthanasie hoeft te praten. Wat de patiënt wil, bepaalt hoe ver je op het onderwerp ingaat.”
Wat zijn de belangrijkste regels en voorwaarden om euthanasie te kunnen krijgen?
“In Nederland staat in de wet wanneer euthanasie mag, en gelden duidelijke regels.
Een van de belangrijkste regels is dat er sprake moet zijn van uitzichtloos en ondraaglijk lijden. Uitzichtloos betekent dat er geen kans meer is op verbetering. Ondraaglijk betekent dat het lijden niet meer vol te houden is. Dat kan lichamelijk lijden zijn, maar ook psychisch lijden zijn.
Daarnaast moet het verzoek vrijwillig zijn en moet er goed over nagedacht zijn. De patiënt moet goed begrijpen wat euthanasie is, wat de gevolgen ervan zijn en welke andere mogelijkheden er zijn. Ook moet de patiënt zelf goed kunnen beslissen over euthanasie.
Uiteindelijk beoordeelt de arts die de euthanasie uitvoert of aan alle regels van de wet wordt voldaan.”
Moet een patiënt zelf nog iets voorbereiden, bijvoorbeeld een schriftelijke wilsverklaring?
“In een schriftelijke wilsverklaring schrijf je op wat je wilt rond het einde van je leven. Zo’n verklaring is niet wettelijk verplicht om euthanasie te kunnen krijgen, maar ik vind het wel een belangrijk document.
Heeft iemand bijvoorbeeld jaren geleden al opgeschreven wanneer euthanasie voor hem of haar een optie zou zijn? Dan helpt dat om te zien of de euthanasiewens al langer hetzelfde is. Het is verstandig om zo’n verklaring regelmatig opnieuw te lezen en aan te passen als dat nodig is.”
Euthanasie is één mogelijkheid. Welke andere zorg is er om de laatste fase van het leven zo prettig en waardig mogelijk te maken?
“Er zijn verschillende mogelijkheden binnen de palliatieve zorg. Denk aan de best mogelijke behandeling van pijn, benauwdheid, angst en andere zware klachten. Deze zorg kan thuis, maar bijvoorbeeld ook in een hospice. Een hospice is een huis waar mensen in de laatste periode van hun leven verzorgd worden.
Zijn er in de allerlaatste fase ernstige klachten die niet genoeg op andere behandelingen reageren? Dan kan palliatieve sedatie een mogelijkheid zijn. De patiënt krijgt dan medicijnen waardoor hij of zij minder bewust wordt of gaat slapen. Het doel is niet om het overlijden te versnellen, maar om het lijden te verminderen. De patiënt overlijdt aan de ziekte zelf.
Een andere mogelijkheid is bewust stoppen met eten en drinken. Dit is een grote keuze. Goede hulp van artsen en verpleegkundigen is dan belangrijk.
Het is belangrijk dat patiënten en hun naasten de verschillen tussen deze mogelijkheden begrijpen. Alleen dan kunnen zij een keuze maken die past bij hun eigen wensen en situatie.”
Welke rol spelen de partner en familieleden in dit proces en hoe help jij hen?
“Partners en familieleden spelen een heel belangrijke rol. De ziekte raakt meestal ook de partner, kinderen en andere dierbaren.
Ik vind het daarom belangrijk om mensen die belangrijk zijn voor de patiënt zoveel mogelijk bij de gesprekken te betrekken, natuurlijk alleen als de patiënt dat zelf wil. Zij kunnen dan vragen stellen en beter begrijpen waarom de patiënt bepaalde keuzes maakt. Mijn ervaring is dat dit later ook kan helpen bij het rouwen.
De vraag om euthanasie moet uiteraard van de patiënt zelf komen.”
Welk belangrijk advies wil je patiënten en hun naasten meegeven die nadenken over het einde van hun leven?
“Mijn belangrijkste advies is: bespreek het. Bespreek je gedachten en wensen met je partner, familie en andere dierbaren, maar ook met je arts.
Daarbij is het goed om te weten dat wensen kunnen veranderen. Iemand die eerst denkt voor palliatieve sedatie te kiezen, kan later toch liever euthanasie willen. Andersom gebeurt het ook. Dat kan allemaal.
Wil iemand euthanasie misschien later als keuze houden? Dan is het verstandig om daar op tijd met de arts over te praten. Open en eerlijk praten, goede informatie en op tijd voorbereiden kunnen veel onzekerheid wegnemen en rust geven aan patiënten én hun naasten.”
Heb je een vraag aan Ben over euthanasie, palliatieve sedatie, een hospice of andere zaken rond de laatste levensfase? Stel hem hier via Vraag een arts.
Over de campagne '35 jaar Longkanker Nederland'
Dit bericht is onderdeel van de jubileumcampagne waarmee Longkanker Nederland in 2026 haar 35-jarig bestaan viert. Al 35 jaar bieden we waardevolle informatie. Zes maanden lichten we zes onderwerpen uit waar we informatie over bieden. Dit doen we door persoonlijke verhalen van patiënten en naasten over deze onderwerpen te delen. Zodat straks nog meer mensen weten dat ze daarvoor bij ons terecht kunnen.
Bekijk alle thema's en verhalen op de campagnepagina.